તમે તમારા પાર્ટનર ને ખૂબ પ્રેમ કરો છો. એવો પ્રેમ જે ઝઘડા, મૌન અને સંઘર્ષ — બધા વચ્ચે પણ ટકી રહે છે. તમે એમની સાથે ઘરડા થવાના સપના જુઓ છો. જિંદગી જ્યારે એકદમ સામાન્ય, રંગ વગરની બની જાય ત્યારે પણ તમે એ જ વ્યક્તિ ને પસંદ કરો છો.
ને છતાં, એક દિવસ — કોઈ બીજું તમારી નજર માં વસી જાય છે. એક ચમકારો. એક નજર જે થોડી વધારે વાર ટકી રહે. એક વાતચીત જે નસો માં વીજળી બની દોડે. એક સ્પર્શ, એક રાત, એક ગુપ્ત પ્રકરણ — જ્યાં તમારું શરીર ને મન એવી રીતે જીવંત થઈ ઊઠે, જે રીતે રોજિંદી જિંદગી એ ક્યારનું ધીમે ધીમે બુઝાવી દીધું હતું.
ને પછી, ગિલ્ટ નો હથોડો એક મોજા ની જેમ તૂટી પડે છે.
"હું કેવો માણસ છું? જો હું ખરેખર મારા પાર્ટનર ને પ્રેમ કરતો હોત, તો આવું થાત જ નહીં. હું ચીટિંગ કરું છું. હું ઘૃણાસ્પદ છું."
આ ગિલ્ટ તમને અંદર થી કોરી ખાય છે. રાત ના ઊંઘવા નથી દેતી, સારી યાદો માં ઝેર ભેળવી દે છે, ને તમને એ સવાલ કરાવે છે કે એ બધું ક્યારેય સાચું હતું પણ કે નહીં. ને સૌથી ખરાબ વાત? એ આકર્ષણ પણ નથી જતું, ને એ પ્રેમ પણ નથી છૂટતો. એટલે તમે બંને ને ઊંચકી ને ફરો છો — પ્રેમ ને ગિલ્ટ, બંને — ખિસ્સા માં પડેલા પથ્થરો ની જેમ, જે તમને ધીમે ધીમે ડુબાડતા જાય છે.
આપણ ને માનવ ઇતિહાસ ના સૌથી વિનાશક વિચારો માં નો એક વેચી દેવામાં આવ્યો છે: કે સાચો પ્રેમ આપોઆપ બીજા કોઈ પણ માટે ની ઈચ્છા ને ખતમ કરી નાખે છે.
જો તમે કોઈ ને સાચે જ પ્રેમ કરતા હો, તો — વાર્તા એમ કહે છે — તમારું હૃદય, તમારું મન, ને તમારું શરીર માત્ર એ એક જ વ્યક્તિ ની આસપાસ ફર્યા કરવા જોઈએ. બીજા કોઈ પણ તરફ નું સહેજ પણ આકર્ષણ એ પુરાવો છે કે તમારો પ્રેમ ક્યારેય સાચો હતો જ નહીં, અથવા તમે નબળા છો, ચારિત્ર્યહીન છો, તૂટેલા છો.
આ માન્યતા સાંભળવા માં સુંદર છે, પણ જીવવા માં ક્રૂર. આજુબાજુ જુઓ — લગ્નો તૂટે છે, બેવફાઈ શહેરો ને ગામડાં — બંને માં એકસરખી થાય છે. જેમણે અનંત વફાદારી ના સોગંદ લીધા હતા, એ પણ એ ખેંચાણ અનુભવે છે. કેમ? કારણ કે એ પરીકથા ક્યારેય સાચા માણસો માટે લખાઈ જ નહોતી. એ તો બનાવાઈ હતી કંટ્રોલ ને સત્તા માટે, પિતૃસત્તાક સમાજ ને ટકાવી રાખવા માટે, સામાજિક સ્થિરતા માટે.
ચીટિંગ ખરેખર છે શું?
ચાલો એકદમ પ્રામાણિક થઈએ ને પરિભાષાઓ ની રમત બંધ કરીએ.
ચીટિંગ એટલે આકર્ષણ અનુભવવું નહીં.
ચીટિંગ એટલે કલ્પના કરવી નહીં.
ચીટિંગ એટલે કોઈ બીજા સાથે સેક્સ કરવું પણ નહીં.
ચીટિંગ એટલે — એવું છેતરવું જે નુકસાન પહોંચાડે. જ્યારે તમે જાણી જોઈ ને કોઈ ને દુઃખ પહોંચાડો, છેતરો, કે તમારા ફાયદા માટે એનો ગેરલાભ ઉઠાવો.
પણ જો તમે આનંદ, ઉત્તેજના, કે નિકટતા બીજે ક્યાંક શોધો — તમારા પાર્ટનર ની ખુશી ને બરબાદ કરવાના કોઈ ઈરાદા વગર? તો એ પાપ નથી. એ તો બસ એક માણસ છે, જે એવી દુનિયા માં પોતાની જરૂરિયાત પૂરી કરી રહ્યો છે, જે દુનિયા એ જરૂરિયાત નું અસ્તિત્વ સ્વીકારવા જ તૈયાર નથી.
તરસ લાગે ત્યારે પાણી પીવું, ભૂખ લાગે ત્યારે ખાવું — આ તમારી અંગત જરૂરિયાતો છે. એ તમારા પોતાના શરીર ને પોતાની જગ્યા માં થાય છે, ને એનાથી તમારા પાર્ટનર ને કોઈ નુકસાન નથી થતું. એ જ સિદ્ધાંત લાગણીય, જાતીય ને અંતરંગ જરૂરિયાતો ને પણ લાગુ પડે છે. પોતાની સંભાળ રાખવી એટલે તમે જેને પ્રેમ કરો છો એને છેતરવું નહીં. પોતાના સુખ માટે નો સારો ઈરાદો એટલે પાર્ટનર માટે નો ખરાબ ઈરાદો — એવું નથી. તમારા અંગત વિશ્વ માં, છેતરપિંડી કે નુકસાન વગર, તમે જે કરો છો એ ફક્ત તમારું છે.
તમારો પાર્ટનર માટે નો પ્રેમ ને કોઈ બીજા માટે ની ઈચ્છા — બંને એક જ હૃદય માં સાથે રહી શકે છે. એ એકબીજા ને કાપી નથી નાખતા. પ્રેમ કોઈ મર્યાદિત પિઝા નથી, જ્યાં એક ટુકડો બીજા ને આપો એટલે તમારા મુખ્ય માણસ માટે ઓછો પડે. ને ઈચ્છા એ કોઈ કરાર નથી, જેની ચોકી વફાદારી એ ચોવીસ કલાક કરવી પડે.
ગિલ્ટ નો સાચો સ્ત્રોત
આ કોરી ખાતી ગિલ્ટ આકર્ષણ માંથી નથી આવતી. એ આવે છે એ વાર્તા માંથી, જે આપણે એ આકર્ષણ સાથે જોડી દઈએ છીએ.
આપણ ને બાળપણ થી શીખવાડવામાં આવ્યું છે કે પ્રેમ પવિત્ર હોવો જોઈએ, એકમાત્ર, અવિભાજ્ય, શાશ્વત. એક જિંદગી — એક પ્રેમ — હંમેશા માટે.
આ અંતરાત્મા નથી. આ કંડિશનિંગ છે.
સાચો અંતરાત્મા પૂછે છે: મેં કોઈ ને દુઃખ પહોંચાડ્યું? મારા ઈરાદા ખરાબ હતા?
ને સામાજિક કંડિશનિંગ પૂછે છે: તેં એવું કંઈક અનુભવ્યું જે તારે અનુભવવાનું નહોતું?
કારણ કે માનવ મન કોઈ લાઈટ ની સ્વિચ ની જેમ કામ નથી કરતું — કે ઓન કરો એટલે એક જ વ્યક્તિ, ને બાકી બધું ઓફ.
પ્રેમ, જોડાણ, વાસના, નાવીન્ય ની શોધ — આ બધા એક જ સિસ્ટમ નથી. એ અલગ અલગ કારણોસર વિકસ્યા છે, ને શરીર માં અલગ અલગ રીતે કામ કરે છે. તમે તમારા પાર્ટનર સાથે ઊંડે થી જોડાયેલા હોઈ શકો, એમને સાચો પ્રેમ કરતા હોઈ શકો, ને છતાં કોઈ બીજા તરફ સહજ આકર્ષણ કે જિજ્ઞાસા અનુભવી શકો. આ કોઈ ચારિત્ર્ય ની ખામી નથી. આ તો માણસ નું શરીર ને મન જે રીતે બન્યું છે, એ રીતે જ કામ કરે છે.
વાસના એ 'નાનો પ્રેમ' નથી
સંબંધો માં નો સૌથી મોટો ગૂંચવાડો એ છે કે આપણે વાસના ને પ્રેમ — બંને ને એક જ ત્રાજવે તોલીએ છીએ.
આપણે સહેલાઈ થી સમજીએ છીએ કે પ્રેમ ના ઘણા સ્વરૂપ છે. માતાપિતા માટે નો પ્રેમ, ભાઈબહેન માટે નો પ્રેમ, મિત્રો માટે નો, ને પ્રેમી માટે નો — બધા અલગ અલગ લાગે છે. દરેક સંબંધ ની પોતાની આગવી લાગણી, ઊંડાઈ ને પોત છે. ને આપણે એ ભેદ ઓળખીએ છીએ, કારણ કે આપણે એને જીવ્યા છીએ.
સેક્સ પણ એ જ ઓળખ નો હકદાર છે. એ પ્રેમ નું 'નાનું' કે પાણી ભેળવેલું સ્વરૂપ નથી. એની પોતાની એક સ્વતંત્ર લાગણી ને જંગલી ઊર્જા છે.
પણ અહીં આપણે થોડું થોભવું પડશે — કારણ કે મોટા ભાગ ના લોકો ને ક્યારેય એ શીખવાડવામાં જ નથી આવ્યું કે સેક્સ ની લાગણી ને એની પોતાની લાગણી તરીકે અનુભવવી કઈ રીતે. તો ચાલો, હું એને નામ આપવાની કોશિશ કરું.
તમે જે લાગણીઓ ને પહેલેથી ઓળખો છો એનો વિચાર કરો. ગુસ્સા ની એક લાગણી છે — ગરમ, કડક, ઝડપી. દુઃખ ની એક લાગણી છે — ભારે, ખાલી, ધીમી. આનંદ, ડર, ઈર્ષ્યા, અચરજ — દરેક શરીર માં પોતાની આગવી રીતે ફરે છે. કોઈ ને યાદ કરવાની પીડા ને જીતવાના રોમાંચ ને તમે ક્યારેય ભેળવતા નથી. તમે જાણો છો કે એ અલગ લાગણીઓ છે, કારણ કે દરેક ની અંદર પોતાની એક છાપ છે.
સેક્સ ની પણ પોતાની એક છાપ છે. ને એક વાર તમે એને ઓળખતા શીખી જાઓ, પછી ક્યારેય એને પ્રેમ સાથે નહીં ભેળવો.
સેક્સ ની લાગણી એટલે — ઝંખાવાનો અહેસાસ. ને કોઈ પણ માફી વગર ઝંખવાનો અહેસાસ. એ પોતાને આકર્ષક તરીકે જોવાતા હોવાની ખાસ વીજળી છે — તમારા લીધે કોઈ ના શ્વાસ બદલાઈ જાય એ જોવાની. એ લાગણી ને સાથે જિંદગી બનાવવા, ઘરડા થવા, કે જવાબદારીઓ વહેંચવા સાથે કંઈ લેવાદેવા નથી. એ સાવ પોતાની જ એક વસ્તુ છે.
સેક્સ ની લાગણી એટલે — સમર્પણ. થોડી કાચી ક્ષણો માટે, તમને એ જવાબદાર માણસ બનવાનું છોડી દેવાની છૂટ મળે છે — સારો દીકરો, ભરોસાપાત્ર પત્ની, બધું સંભાળી લેતો માણસ. તમને દરેક ભૂમિકા, દરેક મહોરું, દરેક નાટક છોડી દેવાની ને ફક્ત એક શરીર ને એક ભૂખ બની ને જીવવાની છૂટ મળે છે. એ સમર્પણ માં એક ઊંડી આઝાદી છે, જે પ્રેમ — એના બધા ભાર ને કાયમીપણા સાથે — ક્યારેય નથી આપી શકતો. પ્રેમ તમને રોજ હાજર રહેવાનું કહે છે. સેક્સ તમને થોડી વાર માટે સાવ ગાયબ થઈ જવાનું કહે છે.
સેક્સ ની લાગણી એટલે — નાવીન્ય માં ની જીવંતતા. પ્રેમ ઓળખાણ થી ઊંડો થાય છે — તમે કોઈ ને જેટલા વધુ જાણો, એટલો એ સમૃદ્ધ થાય. સેક્સ ની ઊર્જા ઘણી વાર એનાથી ઊલટી દિશા માં કામ કરે છે — એ અજાણ્યા માં, નવા માં, હજી ન-શોધાયેલા માં સૌથી તેજ સળગે છે. આ તમારા ચારિત્ર્ય ની ખામી નથી. આ તો બસ એક અલગ લાગણી છે, જે એક અલગ નિયમ ને અનુસરે છે. પ્રેમ એ ઓળખીતા ની હૂંફ છે. ઈચ્છા એ અજાણ્યા નું ખેંચાણ છે. ઈચ્છા ને પ્રેમ ની જેમ વર્તવાનું કહેવું એ ભૂખ ને યાદ ની જેમ વર્તવાનું કહેવા જેવું છે — એ ક્યારેય એક જ ભૂખ હતી જ નહીં.
સેક્સ ની લાગણી એટલે — બેશરમી. ઝંખવાની, લેવાની, લોભી બનવાની, પ્રાણી બની જવાની એ દુર્લભ, નશીલી છૂટ — એક પણ માફી વગર. આખી જિંદગી નમ્ર, નિયંત્રિત ને 'યોગ્ય' રહેવા માં વિતાવ્યા પછી, એ છૂટ પોતે જ એક પ્રકાર ની મસ્તી છે — કોમળતા કે સમર્પણ થી સાવ અલગ.
ધ્યાન થી જુઓ: આ કોઈ પણ — ઝંખાવું, સમર્પણ, નાવીન્ય, બેશરમી — એકેય ને અસ્તિત્વ માટે પ્રેમ ની જરૂર નથી. એ પોતાની જાતે જ સંપૂર્ણ છે. ને એ જ પુરાવો છે કે સેક્સ એ પ્રેમ ની કોઈ ડાળી નથી. એ પોતે જ એક આખું ઝાડ છે.
વાસના પ્રાચીન છે, ઝડપી છે, ને ઘણી વાર વ્યક્તિ-નિરપેક્ષ. એક નજર, એક અવાજ, એક સુગંધ, કે ફક્ત શારીરિક હાજરી થી એ સળગી ઊઠે. એ નાવીન્ય, બેશરમી, ને થોડી કાચી ક્ષણો માટે બધી સામાજિક ભૂમિકાઓ ઉતારી દેવાની આઝાદી પર જીવે છે. એ આપણે માનીએ છીએ એના કરતાં ઘણી વધારે માનસિક છે — ઉત્તેજના, સમર્પણ, જિજ્ઞાસા ને શુદ્ધ જીવંતતા નું એક શક્તિશાળી મિશ્રણ.
છતાં આપણ માંથી મોટા ભાગ ના લોકો આ સ્પષ્ટ રીતે નથી જોઈ શકતા. કારણ કે આપણા ઉછેર માં સેક્સ વિશે ક્યારેય ખુલ્લે આમ વાત જ નહોતી થઈ, ને એને શોધવાની — સમજવાની છૂટ પણ ક્યારેય નહોતી મળી. એટલે આપણે એની આગવી લાગણી ને ભાવ ને ક્યારેય સમજી જ ન શક્યા. આપણ ને શીખવાડવામાં આવ્યું કે સેક્સ હંમેશા પ્રેમ ની જ અભિવ્યક્તિ હોવો જોઈએ. એટલે મુખ્ય સંબંધ ની બહાર ની કોઈ પણ ઈચ્છા બેવફાઈ જેવી લાગે છે. આ એક વર્ગીકરણ ની ભૂલ છે.
સેક્સ ફક્ત એક શારીરિક ક્રિયા નથી. એ પોતાની એક લાગણીય ને માનસિક શક્તિ છે — લગ્ન થી પણ પ્રાચીન, ઘણા આધુનિક આદર્શો થી પણ ઊંડી, ને લાંબા ગાળા ના પ્રેમ ના ધીમા, સંદર્ભ-આધારિત બંધન થી સાવ અલગ.
તમારું શરીર પોતે જ જાણે છે કે એ બંને અલગ છે
આજે રાત્રે એક પ્રેમ ગીત વગાડો. જુઓ કે તમારી અંદર શું જાગે છે — કોમળતા, એક ટીસ, તમારા પાર્ટનર નો ચહેરો, કોઈ ના આલિંગન ની યાદ.
હવે કંઈક કામુક વગાડો. જુઓ કે શું જાગે છે — ગરમી, ભૂખ, તાલાવેલી. કોઈ ચહેરા ની જરૂર નથી. કોઈ પ્રેમ ની જરૂર નથી. કોઈ નામ ની જરૂર નથી.
આ સત્ય આપણે બીજે બધે સ્વીકારીએ છીએ: મિત્રતા ની લાગણી એ માતૃત્વ નથી, ખાવાનો આનંદ એ બદલો નથી, ઈર્ષ્યા એ શોક નથી. દરેક લાગણી નો પોતાનો સ્વાદ છે.
સેક્સ નો પણ પોતાનો પ્રવાહ છે. પણ આપણ ને એક જડ સમીકરણ શીખવાડવામાં આવ્યું — સેક્સ એટલે પ્રેમ.
ને એ સમીકરણ સામાન્ય જીવવિજ્ઞાન ને નૈતિક નિષ્ફળતા માં ફેરવી નાખે છે. એ પ્રામાણિક માણસો ને એમના પોતાના જ મન ની અંદર ગુપ્ત ગુનેગાર બનાવી દે છે. ને સૌથી ખરાબ — એ માણસ ને એવું અનુભવ કરાવે છે કે એણે કંઈક કુદરતી અનુભવ્યું, એ જ ક્ષણે એણે પોતાના પાર્ટનર ને દગો દઈ દીધો.
પોતાને આઝાદ કરો
એક એવો દ્રષ્ટિકોણ કલ્પો, જ્યાં તમારી ઈચ્છાઓ તમારા પ્રેમ ની દુશ્મન નથી, પણ એ વાત નો પુરાવો છે કે તમે જીવંત ને ધબકતા છો.
બીજા તરફ નું તમારું આકર્ષણ તમારા પ્રેમ ને ખોટો નથી ઠેરવતું. એ તો સાબિત કરે છે કે તમારું હૃદય ને શરીર હજી જાગતાં છે.
કોઈ બીજા સાથે ની શારીરિક નિકટતા — જ્યારે સ્પષ્ટ ઈરાદા ને કોઈ દ્વેષ વગર થાય — એ તમારા પાર્ટનર પાસે થી કરેલી ચોરી નથી. એ તો બસ એક અલગ ભૂખ ને ખવડાવવા જેવું છે.
તમે વૈવિધ્ય ઝંખો એટલે તમે ખલનાયક નથી. તમે એના પર અંગત રીતે અમલ કરો એટલે તમે બેવફા નથી. જે વ્યવસ્થા બીજા વ્યક્તિ ના શરીર ને ઈચ્છા પર સંપૂર્ણ માલિકી માંગે છે — એ અવાસ્તવિક ભાગ છે, તમે નહીં.
આ ક્ષણે હજારો લોકો આ જ જીવી રહ્યા છે — શહેરો માં, નાના ગામડાં માં, 'આબરૂદાર' કુટુંબો માં. કોઈ એને છુપાવે છે. કોઈ શરમ ઊંચકી ને ફરે છે. પણ જો તમે એના બદલે સ્વીકાર પસંદ કરો તો?
સ્વીકારો કે તમે જટિલ છો. તમે ઊંડો પ્રેમ કરી શકો ને છતાં નવા જોડાણ ને ઝંખી શકો. તમે એક કાળજી લેતા પાર્ટનર હોઈ શકો ને છતાં ભટકતી નજર ને ભૂખી ત્વચા વાળા એક જાતીય જીવ પણ. આ તમને ખરાબ નથી બનાવતું. આ તમને સાચા બનાવે છે.
ગિલ્ટ ને જવા દો
પોતાને માફ કરો — એટલા માટે નહીં કે તમે જે કર્યું એ 'ખોટું' હતું ને તમે દયા દાખવી રહ્યા છો, પણ એટલા માટે કે એ કુદરતી હતું, ને હવે તમે માણસ હોવા બદલ પોતાને સજા કરવાનું બંધ કરી રહ્યા છો.
અરીસા સામે ઊભા રહી ને કહો: "મેં પ્રેમ કર્યો. મેં ઈચ્છા કરી. મેં અમલ કર્યો. ને હું હજી પણ પ્રેમ નો હકદાર છું — મારા પોતાના પ્રેમ નો પણ."
તમારા આત્મા ને સજા ની જરૂર નથી. એને સમજણ ની જરૂર છે. જેમ તમે કોઈ નદી ને ઘણી ધારાઓ માં વહેવા બદલ ધિક્કારતા નથી, એમ પોતાની અંદર ઘણા પ્રવાહ હોવા બદલ પોતાને ધિક્કારવાનું બંધ કરો.
જીવો. પ્રેમ કરો. ઈચ્છા કરો. માણો. એ આદર્શો ને ગણકારવાનું બંધ કરો, જે તમને આઝાદ કરવા માટે નહીં, પણ સાંકળ માં બાંધવા માટે બન્યા હતા. જિંદગી ટૂંકી છે. તમારી લાગણીઓ સાચી છે. તમારો આનંદ પણ મહત્વ નો છે.
તમે એવા ચીટર નથી જે પ્રેમ માં નિષ્ફળ ગયો.
તમે એક પૂરેપૂરા લોહી-માંસ ના માણસ છો, જે આખરે પ્રામાણિકતા થી જીવવાની હિંમત કરી રહ્યો છે.
ને એ — સુંદર જૂઠાણાં પર બનેલા સમાજ માં — એક ક્રાંતિ છે.
શ્વાસ લો. તમે ઠીક છો.
તમે ઠીક થી પણ વધારે છો.
તમે સુંદર રીતે, પીડાદાયક રીતે, અદ્ભુત રીતે — માણસ છો.
આજ રાત્રે મૌન ગિલ્ટ ઊંચકી ને ફરતા દરેક હૃદય માટે — તમે એકલા નથી. ને તમે ક્યારેય તૂટેલા હતા જ નહીં.
— અજ્ઞાત મન
No comments:
Post a Comment